काठमाडौँ । खगोलीय दृष्टिले विशेष मानिने सूर्यग्रहण आज पृथ्वीका विभिन्न भागबाट प्रत्यक्ष अवलोकन गर्न सकिने भएको छ ।
संसारका केही निश्चित क्षेत्रबाट पूर्ण सूर्यग्रहण देखिनेछ भने अन्य स्थानका बासिन्दाले आंशिक ग्रहणको अनुभव गर्न पाउनेछन् । प्रत्यक्ष रूपमा ग्रहण नदेखिने क्षेत्रका मानिसहरूका लागि भने विभिन्न माध्यमबाट यसको प्रत्यक्ष प्रसारण र तस्बिरहरू हेर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ ।
सूर्य, चन्द्रमा र पृथ्वी एउटै सीधा रेखामा आउँदा चन्द्रमाले सूर्यको प्रकाशलाई पृथ्वीसम्म पुग्नबाट छेक्ने प्रक्रिया नै सूर्यग्रहण हो । चन्द्रमा र पृथ्वीबीचको दूरीका साथै मानिस पृथ्वीको कुन भागमा उभिएको छ भन्ने आधारमा ग्रहणको स्वरूप निर्धारण हुन्छ । चन्द्रमाले सूर्यको सम्पूर्ण भाग ढाक्दा पूर्ण सूर्यग्रहण हुन्छ, जसका कारण दिनमै साँझ वा बिहानपख जस्तै अँध्यारो छाउँछ । चन्द्रमाको खटाइबाट बन्ने बाक्लो छायाँ (उम्ब्रा) पर्ने क्षेत्रमा मात्र यो दृश्य देख्न सकिन्छ ।
पूर्ण ग्रहणका बेला सूर्यको बाहिरी वायुमण्डल अर्थात् ‘कोरोना’ चम्किलो घेराका रूपमा स्पष्ट हुन्छ, जुन सामान्य अवस्थामा तीव्र प्रकाशका कारण ओझेलमा परेको हुन्छ । चन्द्रमाको हल्का छायाँ (पेनुम्ब्रा) पर्ने क्षेत्रमा भने आंशिक ग्रहण मात्र देखिन्छ । यस्तै चन्द्रमा पृथ्वीबाट टाढा रहेको अवस्थामा सूर्यको बीचको भाग मात्र ढाकिने र किनारामा चम्किलो गोलाकार रिङ देखिने भएकाले त्यसलाई वलयाकार ग्रहण भनिन्छ ।
ग्रीनविच समयअनुसार दिउँसो १५:३५ बजेदेखि सुरु हुने यो ग्रहण उत्तरी रुस, ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड, स्पेन र पोर्चुगलका केही भागबाट पूर्ण रूपमा देखिनेछ । अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाका अनुसार पूर्ण ग्रहणको मुख्य चरण साढे दुई मिनेटभन्दा कम समयको हुनेछ । उत्तरी अमेरिका, क्यानडा, उत्तरपश्चिमी अफ्रिका र युरोपका धेरैजसो भागमा आंशिक ग्रहण देखिनेछ । नेपालसहित दक्षिण एसियाली क्षेत्रबाट भने यो सूर्यग्रहण देखिने छैन ।
स्वास्थ्यविज्ञ तथा नासाले सूर्यग्रहणलाई नाङ्गो आँखा वा साधारण घामका चस्माले नहेर्न सख्त चेतावनी दिएका छन् । ग्रहण हेर्नका लागि आईएसओ १२३१२–२ अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड प्राप्त विशेष चस्मा मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ । साथै, ग्रहण चस्मा लगाएको भए तापनि क्यामेरा, दूरबिन वा टेलिस्कोपजस्ता प्रकाशीय उपकरणबाट सीधै सूर्यतर्फ हेर्नु आँखाका लागि घातक हुन सक्छ ।
