काठमाडौँ । नेपाली परम्परा अनुसार आज देशभर साउने सङ्क्रान्ति पर्व हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ ।
सूर्यले मिथुन राशिको यात्रा सकाएर कर्कट राशिमा प्रवेश गर्ने भएकाले यो दिनलाई कर्कट सङ्क्रान्ति पनि भनिन्छ । आजैका दिनदेखि सूर्य दक्षिणी गोलार्धतर्फ जाने भएकाले औपचारिक रूपमा दक्षिणायनको सुरुवात हुने गर्दछ । माघ १ गते सुरु हुने उत्तरायण र साउन १ गते सुरु हुने दक्षिणायनलाई हाम्रो संस्कृतिमा विशेष महत्वका साथ हेरिन्छ ।
असार महिनाभर हिलो र माटोसँग पौँठेजोरी खेल्दै कृषि कर्ममा व्यस्त रहने किसानहरूले आजको दिनलाई विश्राम र रमाइलो गर्ने अवसरका रूपमा लिन्छन् । असारको काम गर्दा लागेको हिलोमैलोका कारण आउन सक्ने छालासम्बन्धी रोग निको होस् भन्ने कामनासहित आज साँझ लुतो फाल्ने प्रचलन रहेको छ । यसका लागि कागभलायो, कुकरडाइनो, लुतेझार, पानीअमला जस्ता औषधीय गुण भएका वनस्पतिहरू जम्मा गरिन्छ । ती वनस्पतिसहित कण्डारक नामको राक्षसको पूजा गरी आगोको अगुल्टो फाल्ने गरिन्छ । लुतो फाल्ने क्रममा टोलभरि नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख तथा घण्ट बजाउने र घरका ढोकाहरू बन्द गर्ने धार्मिक एवं सामाजिक परम्परा रहिआएको छ ।
यसका साथै साउन महिनालाई भगवान् शिवको आराधना गर्ने पवित्र समयका रूपमा लिइन्छ । विशेषगरी महिलाहरूले हरियो चुरा, पोते र हरियै कपडा लगाएर प्रकृतिसँगको सामीप्यता प्रकट गर्ने गर्दछन् । साउन महिना र त्यसमा पनि सोमबारलाई शिवजीको प्रिय दिन मानिने भएकाले देशभरका शिवालयहरू, विशेषगरी पशुपतिनाथ मन्दिरमा भक्तजनको ठूलो घुइँचो लाग्ने गर्दछ ।
सूर्य दक्षिणतर्फ ढल्किँदा मानिसको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुने र वर्षायामका कारण विभिन्न सङ्क्रमण फैलिने सम्भावना रहने हुनाले, स्वास्थ्य रक्षाको कामना गर्दै शिवको आराधना र व्रत बस्ने वैज्ञानिक एवं धार्मिक विश्वास समेत जोडिएको छ ।
