काठमाडौँ । नेपाली साहित्यका अमर स्रष्टा एवं महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ११८औं जन्मजयन्ती आज देशैभर विभिन्न साहित्यिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरी भव्य रूपमा मनाइँदै छ ।
आफ्ना अनगिन्ती कालजयी सिर्जनामार्फत नेपाली साहित्यको भण्डारलाई समृद्ध बनाउनुभएका देवकोटाको योगदानको स्मरण गर्दै नेपालसँगै भारतलगायत विश्वभर छरिएर रहेका नेपाली भाषी समुदायले यस दिनलाई विशेष उत्सवका रूपमा मनाउने गरेका छन् ।
विक्रम संवत् १९६६ सालको लक्ष्मी पूजा अर्थात् कात्तिक कृष्ण औँसीका दिन काठमाडौँको डिल्लीबजारमा पिता तिलमाधव देवकोटा र माता अमरराज्यलक्ष्मीदेवीका कोखबाट जन्मनुभएका उहाँले नेपाली साहित्यमा स्वच्छन्दतावादी धाराको सुदृढ बीजारोपण गर्नुभएको थियो । साहित्यिक क्षेत्रमा मात्र नभई उहाँ तत्कालीन राणा शासनकालमा सर्वसाधारण जनताले पनि शिक्षा र ज्ञान आर्जन गर्न पाउनुपर्छ भन्ने पक्षमा वकालत गर्ने ‘लाइब्रेरी काण्ड’ का एक अग्रणी र प्रखर अभियन्तासमेत हुनुहुन्थ्यो ।
उहाँले सिर्जना गर्नुभएका ‘मुनामदन’ खण्डकाव्य, ‘शाकुन्तल’ महाकाव्य, ‘भिखारी’ कवितासङ्ग्रहलगायतका बहुमूल्य कृतिहरू नेपाली साहित्यका अमूल्य निधिका रूपमा सदा जीवित छन् । यसका साथै ‘लक्ष्मी कवितासङ्ग्रह’, ‘मायाविनी सर्सी’ र ‘प्रमिथस’ महाकाव्य पनि उहाँका प्रख्यात साहित्यिक धरोहर हुन् । प्रारम्भिक जीवनमा विज्ञान विषयमा प्रमाणपत्र तहको अध्ययन पूरा गरेर पछि अङ्ग्रेजी साहित्यमा स्नातकोत्तर हासिल गर्नुभएका देवकोटाले आफ्ना सिर्जनात्मक क्षमताले नेपाली साहित्यलाई विश्वस्तरमा चिनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभयो ।
लक्ष्मी पूजाको पावन अवसरमा जन्मिएको हुनाले उहाँलाई परिवारले माता लक्ष्मीको प्रसादका रूपमा मानेर ‘लक्ष्मीप्रसाद’ नामकरण गरेको इतिहास पाइन्छ । साहित्यप्रतिको अगाध प्रेम र सुधारवादी सोचकै कारण उहाँ राणा शासकहरूको कोपभाजनमा पर्दै पटकपटक कारावाससमेत बस्नुपरेको थियो ।
पछि विक्रम संवत् २०१५ सालमा गठन भएको मुलुकको पहिलो जननिर्वाचित सरकारमा उहाँले शिक्षा मन्त्रीको जिम्मेवारीसमेत सम्हाल्नुभएको थियो । वर्तमान समयमा उहाँ जन्मनुभएको ऐतिहासिक घरलाई नेपाल सरकारले सङ्ग्रहालयका रूपमा संरक्षण तथा विकास गरेको छ ।
