अस्तित्वको मकुन्डो र हराएको संवेदना

आधुनिकताको चमक र रित्तिँदै गरेको मानवता

समयको यो विचित्र मोडमा आइपुग्दा लाग्छ—हामीले सभ्यताको दौडमा धेरै कुरा त पायौँ, तर त्यो पाउने क्रममा आफ्नो मौलिक परिचय नै गुमायौँ । मानवताको त्यो प्राचीन र प्राकृतिक सुगन्ध आज आधुनिकताको विषाक्त धुवाँमा कतै हराइसकेको छ । हिजो जहाँ दया, करुणा र सद्भावका निश्चल मूलहरू फुट्थे, आज त्यहाँ स्वार्थका मरूभूमिहरू फैलिएका छन् । हामीले ठूला सडक बनायौँ, तर मनका बाटाहरू साँघुरा भए । हामीले अग्ला भवन ठड्यायौँ तर छिमेकीको दुःख देख्ने झ्यालहरू बन्द गरिदियौँ ।

आज हरेक मानिस आफ्नै भित्र एउटा मौन तर भीषण युद्ध लडिरहेको छ । यो यस्तो युद्ध हो जसको कुनै मोर्चा छैन, कुनै आवाज छैन । यसको चित्कार बाहिरी संसारका लागि पूर्णतः अदृश्य छ । तर विडम्बना हामी एकअर्काको घाउमा मलम बन्नुको साटो एउटा निष्ठुर आलोचक बनेर न्यायमूर्तिको आसन ग्रहण गर्न हतारिन्छौँ । अरूको कमजोरीमा खुसी खोज्ने र कसैको सानो गल्तीलाई सामाजिक सञ्जालको लाइक र सेयरमा साट्ने यो प्रवृत्तिले हामीलाई मान्छेबाट बिस्तारै एउटा यन्त्रमा परिणत गर्दैछ ।

डिजिटल कोलाहल र एक्लिएको मान्छे

हामीले आत्माको न्यानोपन र जीवन्त स्पर्शलाई डिजिटल कोलाहलको बजारमा सस्तो मूल्यमा साट्यौँ । हाम्रा आँखाहरू गिद्ध झैँ तिखारिएका छन्—कसैको ओठमा झुक्किएर अड्किएको सानो त्रुटि पहिल्याउन । तर, कसैको गहभरि टिलपिल भरिएको आँसु र त्यो मौन क्रन्दन बुझ्न हाम्रा हृदयहरू निकै गरुङ्गो र पत्थर समान बन्दै गएका छन् । हजारौँ भर्चुअल सम्बन्धहरूको भीडमा आज प्रत्येक चेतनशील मन एउटा सुनसान टापुमा बसेर आफ्नो अस्तित्वको अर्थ खोजिरहेको छ । फेसबुकका रियाक्सनहरूले मुटुको वास्तविक धड्कनलाई प्रतिस्थापन गर्न सक्दैनन् भन्ने सत्य बुझ्न हामीलाई निकै ढिलो भइरहेको छ ।

मकुन्डोभित्रको रिक्तता

हरेक अनुहारमा एउटा कृत्रिम मुस्कानको मकुन्डो पहिरिएर हामी सबै यस युगका कुशल अभिनेता बनेका छौँ । हामी ठीक छु भन्छौँ, तर भित्रभित्रै भत्किरहेका हुन्छौँ । हामी खुसी भएको अभिनय गर्छौँ, ताकि समाजले हामीलाई सफल देखोस । तर, जब कसैको त्यो मकुन्डो उप्किएर भित्री रिक्तता र पीडा उजागर हुन्छ, यो समाज उसलाई सहानुभूति दिनुको साटो झन् गहिरो खाडलमा धकेल्न उद्धत हुन्छ ।

हामी प्रविधिको जालमा यति नराम्ररी अल्झियौँ कि आफ्नै मुटुको धड्कन र छिमेकीको सुस्केरा सुन्न समेत असमर्थ भयौँ । हामीले भौतिक रूपमा त निकै प्रगति गर्‍यौँ—अन्तरिक्षमा पुग्यौँ, समुद्रको गहिराइ नाप्यौँ तर मान्छे हुनुको त्यो सरल र मौलिक धर्म भने कतै बिर्सियौँ । अरूको अस्तित्वलाई स्वीकार गर्न नसक्नु र कसैको पीडामा रमाइलो मान्नु आजको समाजको सबैभन्दा ठूलो मानसिक दरिद्रता हो ।

अबको बाटो : मानवीयताको पुनर्जागरण

यो अन्धकार र संवेदनाहीनताको बिचमा पनि एउटै सत्य बाँकी रहन्छ—संसारलाई बदल्नु अघि हामीले आफैँभित्रको त्यो निदाएको मानवीयतालाई ब्युँझाउनु पर्छ । प्रविधिले दिने सुविधा प्रयोग गरौँ, तर यसलाई आफ्नो संवेदनाको हत्या गर्न नदिऔँ । हामीलाई आज अझ बढी बौद्धिक मान्छे भन्दा अझ बढी संवेदनशील मान्छेको खाँचो छ ।

शायद अब समय आएको छ—आफ्ना अहङ्कारका मकुन्डोहरूलाई बिस्तारै उतार्ने र फेरि एकपटक अलिकति सच्चा र अलिकति कोमल बन्ने प्रयास गर्ने । कसैको आँसु पुछ्न नसके पनि कम्तीमा कसैको घाउमा नुन छर्कने काम बन्द गरौँ । किनकि, अन्त्यमा हामीसँग रहने भनेको हाम्रो पद, प्रतिष्ठा वा डिजिटल फलोअर्स होइनन्, बरु हामीले बाँडेको प्रेम र देखाएको संवेदना मात्र हो ।